06/08/2026
♦️ ბიზნესში რთულია იპოვო კომპანია, რომელსაც საქმიანობის პროცესში დაკავშირებულ მხარეებთან ურთიერთობა არ აქვს.
🔳 მშობელი და შვილობილი კომპანიები, ასოცირებული საწარმოები, ერთობლივი საწარმოები, დირექტორები, მმართველი პირები და მათი ოჯახის წევრები, ყველა მათგანი შეიძლება გავლენას ახდენდეს კომპანიის ფინანსურ შედეგებსა და ფინანსურ მდგომარეობაზე.
🔳 სწორედ ამიტომ შეიქმნა ბასს (IAS) 24, რომლის მიზანია ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებლებისთვის სრულყოფილი და გამჭვირვალე ინფორმაციის მიწოდება იმ ურთიერთობებისა და ოპერაციების შესახებ, რომლებმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობაზე, ფინანსურ შედეგებსა და მომხმარებელთა ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე.
♦️ რატომ არის IAS 24 მნიშვნელოვანი?
ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებელი, როგორც წესი, კომპანიის საქმიანობას აფასებს შემოსავლების, ხარჯების, მოგების, აქტივებისა და ვალდებულებების საფუძველზე.
თუმცა, მხოლოდ ციფრების ნახვა ყოველთვის საკმარისი არ არის.
🔳 მაგალითად:
• კომპანიამ პროდუქცია მშობელ კომპანიას თვითღირებულებით მიჰყიდა, მაშინ როდესაც იგივე პროდუქციის დამოუკიდებელ მყიდველზე რეალიზაცია მოგებით შეეძლო.
• კომპანიამ დაკავშირებულ მხარეს უპროცენტო სესხი მისცა.
• დაკავშირებულმა მხარემ კომპანიის სასარგებლოდ აიღო ისეთი ვალდებულებები, რომლებიც დამოუკიდებელ მხარეებს შორის, სავარაუდოდ, არ იარსებებდა.
🔳 ასეთ შემთხვევებში კომპანიის ფინანსური შედეგები შესაძლოა მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს იმ შედეგებისგან, რომლებიც დამოუკიდებელ საბაზრო პირობებში იქნებოდა მიღწეული.
🔳 IAS 24 მოითხოვს არა მხოლოდ დაკავშირებულ მხარეებთან განხორციელებული ოპერაციების, არამედ დაკავშირებული მხარეების არსებობისა და მათთან ურთიერთობების გამჟღავნებასაც, როდესაც ამას სტანდარტი ითვალისწინებს.
♦️ ვინ ითვლება დაკავშირებულ მხარედ?
სტანდარტის მიხედვით, დაკავშირებული მხარე შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირი.
მათ შორის არიან:
• მშობელი კომპანია;
• შვილობილი კომპანია;
• ასოცირებული საწარმო;
• ერთობლივი საწარმო;
• კომპანია, რომელიც იმავე ჯგუფში შედის;
• კომპანია, რომელზეც არსებობს კონტროლი, ერთობლივი კონტროლი ან არსებითი გავლენა;
• საწარმოს მმართველი პერსონალის საკვანძო წევრები;
• მშობელი კომპანიის მმართველი პერსონალის საკვანძო წევრები;
• მათი ახლო ოჯახის წევრები;
• კომპანიები, რომლებიც ამ პირების კონტროლის, ერთობლივი კონტროლის ან არსებითი გავლენის ქვეშ იმყოფებიან.
♦️ სტანდარტის მთავარი პრინციპია:
თუ ერთ მხარეს აქვს მეორე მხარის კონტროლის, ერთობლივი კონტროლის ან არსებითი გავლენის შესაძლებლობა, ან აკმაყოფილებს IAS 24-ით განსაზღვრულ სხვა კრიტერიუმებს, იგი დაკავშირებულ მხარედ მიიჩნევა.
♦️ ეკონომიკური შინაარსი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე იურიდიული ფორმა
IAS 24 განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს ერთ მნიშვნელოვან პრინციპზე.
🔳 დაკავშირებული მხარეების განსაზღვრისას აუცილებელია შეფასდეს ურთიერთობის ეკონომიკური შინაარსი და არა მხოლოდ მისი სამართლებრივი ფორმა.
შესაძლოა იურიდიულად ორი კომპანია ერთმანეთთან საერთოდ არ იყოს დაკავშირებული, თუმცა რეალურად ერთსა და იმავე პირს შეეძლოს ორივე კომპანიის გადაწყვეტილებებზე არსებითი გავლენის მოხდენა.
ასეთ შემთხვევაში სტანდარტი უპირატესობას ანიჭებს ურთიერთობის ეკონომიკურ შინაარსს.
♦️ ყოველთვის საჭიროა თუ არა განხორციელებული ოპერაცია?
ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მოთხოვნაა, რომ დაკავშირებული მხარის არსებობა ყოველთვის არ გულისხმობს განხორციელებულ ოპერაციას.
ზოგიერთ შემთხვევაში მხოლოდ კონტროლის არსებობის ფაქტიც მნიშვნელოვანია.
მაგალითად, მშობელ კომპანიას ნებისმიერ დროს შეუძლია გავლენა მოახდინოს შვილობილი კომპანიის სტრატეგიაზე, საქმიანობის მიმართულებაზე ან საინვესტიციო პოლიტიკაზე.
ამიტომ, ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებლისთვის მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს თავად კონტროლის არსებობის შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნებაც, მაშინაც კი, როდესაც საანგარიშო პერიოდში მხარეებს შორის არც ერთი ოპერაცია არ განხორციელებულა.
♦️ ვინ არ ითვლება დაკავშირებულ მხარედ?
🔳 ბევრი შეცდომით მიიჩნევს, რომ ყველა მსხვილი პარტნიორი დაკავშირებული მხარეა.
IAS 24 განმარტავს, რომ დაკავშირებულ მხარეებად, მხოლოდ ჩვეულებრივი საქმიანი ურთიერთობის არსებობის გამო, არ მიიჩნევიან:
• ბანკები და სხვა კრედიტორები;
• პროფკავშირები;
• სახელმწიფო ორგანოები და სააგენტოები;
• მსხვილი მომხმარებლები;
• მსხვილი მომწოდებლები;
• სხვა პირები, რომლებიც კომპანიასთან ურთიერთობენ თავიანთი ჩვეულებრივი საქმიანობის ფარგლებში.
🔳 ეკონომიკური დამოკიდებულება თავისთავად არ ნიშნავს, რომ მხარეები დაკავშირებულნი არიან IAS 24-ის მიზნებისთვის.
♦️ ახლო ოჯახის წევრების როლი
სტანდარტი დაკავშირებულ მხარეებად მიიჩნევს ასევე იმ პირების ახლო ოჯახის წევრებს, რომლებსაც შეუძლიათ გავლენა მოახდინონ კომპანიის საქმიანობაზე ან თავად იმყოფებოდნენ მათი გავლენის ქვეშ.
მათ შორის არიან:
• მეუღლე ან ფაქტობრივი პარტნიორი;
• შვილები;
• მეუღლის ან ფაქტობრივი პარტნიორის შვილები;
• ფინანსურად დამოკიდებული ოჯახის წევრები.
🔳 მაგალითად, თუ კომპანიის დირექტორის მეუღლე აკონტროლებს სხვა კომპანიას, შესაძლოა ამ ორ კომპანიას შორის განხორციელებული ოპერაციები IAS 24-ის მოთხოვნების ფარგლებში დაკავშირებული მხარეების ოპერაციებად ჩაითვალოს.
♦️ რა ინფორმაცია უნდა გამჟღავნდეს?
თუ დაკავშირებულ მხარეებთან ოპერაციები განხორციელდა, ფინანსურ ანგარიშგებაში უნდა აისახოს:
• განხორციელებული ოპერაციების თანხა;
• დაუმთავრებელი ურთიერთანგარიშსწორებების ნაშთები;
• მათთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო ვალდებულებები;
• გაცემული ან მიღებული გარანტიები;
• ანგარიშსწორების პირობები და უზრუნველყოფა;
• საეჭვო მოთხოვნების რეზერვები;
• უიმედო ან საეჭვო მოთხოვნებთან დაკავშირებული აღიარებული ხარჯები.
🔳 ინფორმაცია უნდა იყოს საკმარისი იმისათვის, რომ ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებელმა სწორად შეაფასოს დაკავშირებული მხარეების გავლენა კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობასა და საქმიანობის შედეგებზე.
🔳 მმართველი პერსონალის საკვანძო წევრების ანაზღაურება
IAS 24 განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს მმართველი პერსონალის საკვანძო წევრების ანაზღაურების გამჟღავნებას.
ფინანსურ ანგარიშგებაში ცალკე უნდა იყოს წარმოდგენილი:
• მოკლევადიანი ანაზღაურება;
• დასაქმების დასრულების შემდეგ გასაცემი ანაზღაურება;
• სხვა გრძელვადიანი ანაზღაურება;
• სამსახურიდან გათავისუფლებისას გასაცემი კომპენსაცია;
• წილობრივ ინსტრუმენტებზე დაფუძნებული ანაზღაურება.
ეს მოთხოვნა ზრდის გამჭვირვალობას და ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს უკეთ შეაფასონ კომპანიის მმართველი პერსონალის ანაზღაურების სისტემა.
♦️ კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგება
თუ ჯგუფი ამზადებს კონსოლიდირებულ ფინანსურ ანგარიშგებას, ჯგუფის შიგნით განხორციელებული ოპერაციები და დაუმთავრებელი ურთიერთანგარიშსწორებების ნაშთები კონსოლიდაციის პროცესში ელიმინირდება.
შესაბამისად, კონსოლიდირებულ ფინანსურ ანგარიშგებაში ასეთი ოპერაციების შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნება აღარ მოითხოვება.
♦️ სახელმწიფოსთან დაკავშირებული საწარმოები
IAS 24 ითვალისწინებს გარკვეულ გამონაკლისს სახელმწიფოსთან დაკავშირებული საწარმოებისთვის.
თუ კომპანია სახელმწიფოს კონტროლის, ერთობლივი კონტროლის ან არსებითი გავლენის ქვეშ იმყოფება, იგი თავისუფლდება დაკავშირებულ მხარეებთან დაკავშირებული ზოგიერთი დეტალური ინფორმაციის გამჟღავნების მოთხოვნისგან.
თუმცა ფინანსურ ანგარიშგებაში მაინც უნდა იყოს გამჟღავნებული:
• სახელმწიფოს დასახელება;
• სახელმწიფოსთან ურთიერთობის ხასიათი (კონტროლი, ერთობლივი კონტროლი ან არსებითი გავლენა);
• ინდივიდუალურად მნიშვნელოვანი ოპერაციების ხასიათი და მოცულობა;
• სხვა რაოდენობრივად ან თვისებრივად მნიშვნელოვანი ოპერაციების შესახებ ინფორმაცია.
♦️ IAS 24-ის მთავარი მიზანი
IAS 24 არ კრძალავს დაკავშირებულ მხარეებთან ოპერაციების განხორციელებას.
სტანდარტის მთავარი მიზანია გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა.
ფინანსური ანგარიშგების მომხმარებელმა უნდა იცოდეს:
• ვინ აკონტროლებს კომპანიას ან ახდენს მასზე არსებით გავლენას;
• ვინ არიან კომპანიის დაკავშირებული მხარეები;
• რა სახის ოპერაციები განხორციელდა მათთან;
• როგორ შეიძლება ამ ურთიერთობებმა გავლენა მოახდინოს კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობასა და საქმიანობის შედეგებზე.
თუ კომპანია აცხადებს, რომ დაკავშირებულ მხარესთან ოპერაციები განხორციელდა დამოუკიდებელი საბაზრო პირობებით, ასეთი განცხადება შესაბამისი მტკიცებულებებით უნდა იყოს დასაბუთებული.
საბოლოოდ, IAS 24 ხელს უწყობს იმას, რომ ფინანსური ანგარიშგება იყოს უფრო სანდო, გამჭვირვალე და ობიექტური, ხოლო მისი მომხმარებლები - ინვესტორები, კრედიტორები, აუდიტორები და სხვა დაინტერესებული მხარეები, იღებდნენ უფრო ინფორმირებულ ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებს.
________________________________________
SAA • Strategic Audit Alliance
ფინანსური ანგარიშგების ხარისხი სწორად დათვლილი ციფრების გარდა, საჭიროებს იმ ინფორმაციის სრულყოფილი გამჟღავნებასაც, რომელიც ამ ციფრების უკან დგას.
სწორედ ამიტომ IAS 24 წარმოადგენს ფინანსური ანგარიშგების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სტანდარტს კორპორაციული გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფის მიმართულებით.
📍 დაგვიკავშირდით: 571 80 00 80 📍 ოფისი: ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი 3ა
#ბასს #ფასს #ფინანსურიანგარიშგება
