17/08/2026
Về mặt lý thuyết, Quản trị danh mục đầu tư đi theo hai trường phái Truyền thống và Hiện đại.
Trong khi Quản trị danh mục truyền thống chủ yếu tập trung vào lựa chọn chứng khoán và đa dạng hóa, thường là theo ngành và loại tài sản, thì theo trường phái hiện đại (Modern Portfolio Theory -MPT), được Harry Markowitz phát triển từ những năm 1950, đưa thêm một lớp phân tích định lượng: lợi nhuận kỳ vọng, độ lệch chuẩn, tương quan giữa các tài sản và Beta, được sử dụng để đánh giá lựa chọn một danh mục thay vì chỉ nhìn từng khoản đầu tư riêng lẻ.
Nói một cách đơn giản, phương pháp Truyền thống quan tâm nhiều đến “tài sản nào nên được chọn”, còn MPT quan tâm sâu hơn đến “các tài sản được kết hợp với nhau sẽ tạo ra rủi ro và lợi nhuận như thế nào”.
1. Lợi nhuận của danh mục là một trung bình gia quyền
Nếu một danh mục gồm nhiều tài sản, lợi nhuận danh mục được tính bằng trung bình gia quyền lợi nhuận của từng tài sản:
Rp = w₁R₁ + w₂R₂ + … + wnRn
Trong đó w là tỷ trọng vốn đầu tư vào tài sản và tổng các tỷ trọng phải bằng 100%.
Ví dụ, một nhà đầu tư Việt Nam phân bổ:
40% vào cổ phiếu, lợi nhuận kỳ vọng 12%;
30% vào quỹ trái phiếu, lợi nhuận kỳ vọng 7%;
20% vào tiền gửi, lợi nhuận 5%;
10% vào vàng, lợi nhuận kỳ vọng 8%.
Lợi nhuận kỳ vọng của danh mục là:
Rp = 40% × 12% + 30% × 7% + 20% × 5% + 10% × 8% = 8,9%
Đây là phép tính tương đối đơn giản. Phần khó hơn của MPT nằm ở việc xác định rủi ro của cả danh mục.
2. Rủi ro danh mục không đơn giản bằng việc cộng rủi ro của từng tài sản.
MPT phân biệt rủi ro có thể đa dạng hóa và rủi ro không thể đa dạng hóa.
Khi thêm nhiều chứng khoán vào danh mục, tổng rủi ro có xu hướng giảm nhờ đa dạng hóa.
Đây chính là lý do độ lệch chuẩn của danh mục không thể tính đơn giản bằng cách lấy trung bình độ lệch chuẩn của các tài sản. Rủi ro danh mục còn phụ thuộc vào covariance/correlation giữa các tài sản.
Với hai tài sản, phương sai danh mục có dạng:
σp² = w₁²σ₁² + w₂²σ₂² + 2w₁w₂σ₁σ₂ρ₁₂
Trong đó ρ₁₂ là hệ số tương quan giữa hai tài sản.
Đây là một điểm rất quan trọng: nếu hai tài sản không biến động hoàn toàn cùng chiều, thành phần tương quan có thể làm giảm rủi ro tổng thể của danh mục, và ngược lại.
Do đó, trong thực tế , việc kết hợp cổ phiếu với tiền gửi, trái phiếu/quỹ trái phiếu, vàng hoặc các tài sản khác cần được xem xét trên chính mối quan hệ biến động và nhu cầu thanh khoản của các lớp tài sản nữa, thay vì mặc định rằng cứ có nhiều loại tài sản là đã đa dạng hóa tốt.
3. Xây dựng danh mục tài sản là giải bài toán tối ưu.
Khi xây dựng danh mục tài sản, việc thay đổi tỷ trọng giữa các lớp tài sản, ta có thể tạo ra rất nhiều danh mục khác nhau. Mỗi danh mục có một cặp giá trị:
(Rủi ro, Lợi nhuận kỳ vọng)
Giả sử danh mục A và B đều có mức rủi ro 10%, nhưng A có lợi nhuận kỳ vọng 8% còn B là 11%. B rõ ràng có vị thế tốt hơn về mặt risk-return.
Ngược lại, nếu hai danh mục đều có lợi nhuận kỳ vọng 10%, nhưng một danh mục có độ lệch chuẩn 8% và danh mục kia 15%, danh mục có rủi ro 8% có lợi thế hơn.
4. Nhà đầu tư không nhất thiết chọn danh mục có lợi nhuận cao nhất.
Một danh mục tối ưu còn phụ thuộc vào mức độ chấp nhận rủi ro của mỗi nhà đầu tư.
Một gia đình đang cần tiền mua nhà sau 18 tháng sẽ có đường ưu tiên rủi ro rất khác một gia đình đang tích lũy tài sản hưu trí trong 20 năm.
5. Beta: đo mức độ danh mục phản ứng với thị trường
Beta của thị trường bằng 1,0.
Nếu Beta = 1,0, khi thị trường tăng 10%, danh mục có xu hướng tăng khoảng 10%. Beta = 0,5 tương ứng mức phản ứng khoảng 5%; Beta = 2,0 tương ứng khoảng 20%.
Beta của cả danh mục cũng được tính bằng trung bình gia quyền Beta của từng tài sản:
βp = Σ(wj × βj)
Ví dụ, nếu 60% danh mục có Beta 1,2 và 40% có Beta 0,6:
βp = (0,60 × 1,20) + (0,40 × 0,60) = 0,96
Portfolio V có Beta khoảng 1,20, trong khi Portfolio W có Beta khoảng 0,91. Portfolio V chứa tỷ trọng lớn hơn ở những tài sản có Beta cao nên nhạy cảm hơn với biến động thị trường.
6. Nhà đầu tư nên chọn phương pháp truyền thống hay hiện đại?
Cách tiếp cận hợp lý là kết hợp những điểm mạnh của cả hai.
Phương pháp truyền thống chú trọng lựa chọn an toàn và đa dạng hoá, còn phương pháp MPT bổ sung phân tích định lượng về lợi nhuận kỳ vọng, độ lệch chuẩn, tương quan, Efficient Frontier và Beta.
Với nhà đầu tư cá nhân, trước tiên,
Bước 1 - hãy xác định mức rủi ro có thể chịu.
Bước 2 - xác định mục tiêu và thời hạn
Bước 3 - xây dựng các phương án phân bổ
Bước 4- đánh giá lợi nhuận kỳ vọng và rủi ro
Bước 5 - so sánh các danh mục
Bước 6 - lựa chọn danh mục phù hợp nhất với mục tiêu tài chính của mình.
Khi đó, danh mục đầu tư không còn là một danh sách các tài sản được mua theo từng cơ hội riêng lẻ. Nó trở thành một cấu trúc vốn được thiết kế để phục vụ những mục tiêu cụ thể của một gia đình.
OnePlan – Hoạch định đến tự do.